Een echte koekoeksbloem

Om een plant te onthouden en blijven herkennen is niet alleen herhaling belangrijk, maar een ezelsbruggetje kan ook helpen. Een medecursist bij mijn cursus ecologie had een heel mooi verhaal over de 'duivelsbeet' in riet. Zodoende kan ik riet nu goed onderscheiden van rietgras. Dit inspireerde me helemaal om naar de verhalen achter de planten te zoeken. De plant die ik deze week veel heb gezien is de echte koekoeksbloem. Hier moet wel een verhaal achter zitten, want waarom heet hij eigenlijk koekoeksbloem? Heeft de koekoek er misschien iets mee te maken?
Hier is het tragische verhaal:

"Lang geleden leefde er aan de rand van een wetering, niet ver van de natte weiden, een mooie wijze heks, Silene genaamd. Zij hulde zich graag in prachtige roze en paarse gewaden en was de helpende hand voor zieke mensen uit de wijde omgeving.

In die dagen leefde er ook een trotse tovenaar met een prachtige hermelijnen mantel. Als een echte Don Juan had hij al menige vrouw en kind in tranen achtergelaten. Deze trotse tovenaar kon de stralende ogen van de mooie Silene niet weerstaan en werd op slag verliefd. Hij verliet huis en haard om bij haar te zijn. Silene en de tovenaar hadden alleen maar oog voor elkaar en al snel kwam uit deze liefde een prachtige dochter voort. Het drietal leek volmaakt gelukkig, tot er een nieuwe vrouw in het leven van de tovenaar verscheen en hij Silene achterliet, zoals hij bij al zijn vorige liefdes ook ad gedaan. Zonder de liefde van haar vader kwijnde het kind weg.

In grote wijsheid besloot Silene dat deze tovenaar een ramp was voor zijn nageslacht en nooit meer een kind mocht teleurstellen door zijn onverantwoordelijke gedrag. Ze veranderde hem in een saaie, bruine vogel, die moeizaam door het luchtruim vloog. Iedereen zou weten dat hij die onverantwoordelijke vogel was, die zijn eigen kinderen verliet. En om de schande kompleet te maken moest hij de hele dag als een kind zeuren om koekjes “koek koek, koek koek”, zodat in de verre omgeving iedereen hoorde waar die slechte vader zat. Daarom zijn de mensen hem koekoek gaan noemen.

Maar Silene stak de hand ook in eigen boezem. Ze was zo beschaamd dat ze met al haar wijsheid niet had voorzien dat ze een mislukte vader had verleid. Ze veranderde zichzelf in een plant, met bloemen in de kleuren van haar gewaden, roze en paars.

Op een dag ontdekte de koekoek de betoverde heksenbloem en was zo kwaad over zijn eigen lot als lelijke, domme vogel, dat hij de blaadjes van de roze bloemen kapot maakte. Tot vandaag de dag zijn de gerafelde blaadjes te zien aan de roze bloemen van de echte koekoeksbloem."

Ik had nog nooit van de echte koekoeksbloem gehoord tot we hem zagen bij de excursie naar het Vragenderveen. Zowaar een week later zie ik de koekoeksbloem tijdens het struinen met de natuurgroep Spijkenisse in park Waterland. Afgelopen woensdag zag ik de hem in de Maaswijk vlakbij het winkelcentrum staan.

Er zijn meerdere koekoeksbloemen: de dag, de avond,de nacht en de echte koekoeksbloem. De echte koekoeksbloem groeit in nat hooiland, de dagkoekoeksbloem is de meest voorkomende en groeit op vele plaatsen die voedselrijk zijn. De avondkoekoeksbloem staat op beschaduwde, grassige plaatsen en op voedselrijke ruigten en de nachtkoekoeksbloem komt voor op licht zandige akkergronden.

Alle koekoeksbloemen behoren tot de Silenes, behalve de echte koekoeksbloem (die in het Latijn Lýchnis flos-cocúli heet).